તહેવાર અને તેનો સંદેશ

તહેવાર અને તેનો સંદેશ - જયશ્રીબેન વિપુલ શાહ, માંડવી

ધનતેરસ અને દિવાળી તહેવારોના રાજા તરીકેનું સ્થાન- માન ધરાવનાર સહુના પ્રિય તહેવાર.

ધનતેરસે ધનનું અને દિવાળીએ લક્ષ્મીનું પૂજન થાય. એનો અર્થ અને તેનો સંદેશ એમ કે આપણા પૂર્વજોએ ધન અને લક્ષ્મી વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદ બતાવ્યો છે. ધનને માત્ર દ્રવ્ય સાથે સંબંધ છે. સંસારના વ્યવહાર ચલાવવા અને આર્થિક પ્રગતિના સ્થૂળ માપદંડના સંદર્ભમાં ધનને જોવામાં આવે છે. ધન ભૌતિક અને ઈન્દ્રિયો સાથે જોડાયેલી બાબત છે. સંસારનું ચાલકબળ ધન છે.

ધન એટલે પૈસો, ચલણી નાણું, રોકાણ, સ્થૂળ સંપત્તિ, વૈભવ, નોકર-ચાકરો, ગાડીઓ અને પ્રાઈવેટ વિમાનોથી માંડીને ટાપુઓની માલિકી. ધનના પાવરથી વિશ્વમાં ઉપલબ્ધ શ્રેષ્ઠ બ્યુટી ટ્રીટમેન્ટ (સૌંદર્ય નહીં), હોસ્પિટલો, દવા અને ડૉકટરો (આરોગ્ય નહીં), નોકરો અને સુંદરીઓને ભોગવી શકાય (પ્રેમમાં ના પાડી શકાય), ૫૦ વસ્તુઓ જમવામાં હાજર થાય (ભુખનું નક્કી નહીં), સત્તા પણ મળી જ શકે (લોકહૃદયમાં અમર સ્થાન નહીં), બહારથી ચમકતા જૂતા પહેરી શકાય (અંદરના ડંખની વેદના બતાવ્યા વગર જ તો). તો શું ધન અને ધનતેરસની જરૂર જ નથી? તો આ તહેવારની ઉજવણી શા માટે? આપણે સૌ ધનવાન બનીએ તેમાં વાંધો નથી. નોકરી-ધંધામાં પ્રગતિ થાય તેમાં વાંધો નથી.

એટલું યાદ રહે કે એક ઓરડીમાં ખૂણા પર ખાટલે બધાએ તરછોડી દીધો હોય તેમ બીમારીમાં મરવા કરતાં કોઈ અદ્યાતન કોર્પોરેટ હોસ્પિટલમાં શ્રેષ્ઠ તબીબોની સારવાર બાદ મૃત્યુ પામવાની ઈચ્છા સારી. પૈસાના અભાવે ટેલેન્ટેડ સંતાનોને અભ્યાસ ના કરાવી શક્યા તેના કરતાં દેશ-વિદેશની સારી સંસ્થામાં પ્રગતિના રથમાં બેસવાનું ગૌરવ આવકાર્ય છે.

આપણે સાધુ કે સાધકનો મિજાજ ના કેળવ્યો હોય તો ધન, મોજ-શોખ, ઉપકરણો, પ્રવાસ, શોપીંગ વગેરે પૈસા દ્વારા મેળવવાની ખેવના રહેવાની. આળસુ કે દિશાહીન વ્યક્તિને તો સામેથી કહીએ કે ભાઈ આમ જ અજગરની જેમ પડ્યો રહીશ તો તારા પરિવારજનોને સુખ આપીને આનંદનો અહેસાસ કેમ કરી શકીશ!

એક બે બેડરૂમનો એપાર્ટમેન્ટ સહેજે રૂા. ૭૦ લાખ-કરોડમાં થાય છે. કઈ રીતે તે ખરીદી થઈ શકશે. તેનુ ડાઉન પેમેન્ટ ૩૦ ટકા હોય છે. ધનતેરસનું ધન સંદેશ આપે છે. તારું બચતનું ધન આમાં કામ લાગશે. એ ધન મદદ કરશે. એ કહે છે તું તારી કારકિદર્ીનું એવું ઘડતર કર, મહેનત અને સ્માર્ટ સંઘર્ષ કર કે અમુક વર્ષો પછી તું તે મેળવી શકે. ‘બચત કે રોકાણ કરી શકે, અલબત્ત બધા જ ક્ષેત્ર માટે.

જો યોગ્ય માર્ગે પ્રયત્ન કે આવડતના અભાવે ધનનું ઉપાજર્ન અપૂરતું રહે તો સંતોષથી જીવન વિતાવવાના ગુણ એટલા જ જરૂરી છે. ધનતેરસનું ધન આ શીખવે છે. સાથે કમાવાની તક કે ધ્યેય હોય તે પણ સાવ ખોટા નથી. 

પણ.. જરા થોભીએ...

આડેઅવળેથી બીજાનું હડપ કરીને, બીજાની આંતરડી કકળાવતી રાખીને, બે નંબરનું કે માત્ર સ્વાર્થી બનીને જ મેળવાતું- ભોગવાતું ધન સુખ નહીં જ આપે તે સમજવું પણ અત્યંત જરૂરી છે અને ત્યાં જ વિશ્વમાં એકેકમાત્ર ભારતમાં જ પ્રવર્તે છે તે લક્ષ્મીનો ખ્યાલ પ્રવેશે છે.

ધનવાનનો ધનના જથ્થા અને સ્થૂળતા સાથે સંબંધ છે. લક્ષ્મીનો ગુણવત્તા જોડે નાતો છે. એક ભૌતિક છે. બીજી આધ્યાત્મિક અને સૂક્ષ્મ છે. ધન ચળકતું પણ ખોટું સોનું પુરવાર થઈ શકે. લક્ષ્મી ૨૪ કેરેટના સોના જેવી છે.

આપણે ભગવાનને પેંડા ધરીએ ત્યાં સુધી તે પેંડા છે પણ, પછી તે માત્ર પેંડા નહીં રહેતા પ્રસાદી બની જાય છે. તે જ રીતે સત્કર્મોથી કમાયેલ ધનનો અમુક હિસ્સો કોઈ ગરીબ, જરૂરિયાતમંદ માટે કે સાધર્મિકોની ભક્તિ માટે ખર્ચ થાય તે સાથે જ તે લક્ષ્મી અને પ્રસાદીનું રૂપ ધારણ કરી લે છે. આ જ તો સંદેશ છે ધનતેરસ અને દિવાળીના ધનલક્ષ્મીનું.

આપણે ત્યાં એવી કહેવત છે કે ‘ધન આવે ત્યારે કમર પર લાત મારે છે અને જાય છે ત્યારે પેટ પર લાત મારે છે’ એટલે કે કમર પર લાત વાગતાં માણસ ટાઈટ થઈ અકડાઈથી ચાલે છે અને પેટમાં લાત વાગતાં માણસનું અહમ્‌ ચકનાચૂર થઈ જાય છે.

આપણા પૂર્વજોએ આથી જ ધનવાન કરતાં લક્ષ્મીપતિ બનવાનું સ્વીકાર્યું છે. ધનની મર્યાદા સમજનાર લક્ષ્મીનો મર્મ સમજવા માંડે છે.

* આ બધા ફટાકડા ફોડવા જેવા ખરા : લોભ / તૃષ્ણા / આસક્તિ/ અહંકાર.

એક જાણીતી કહેવત છે કે ‘સુખમાં સાંભરે સોની અને દુઃખમાં સાંભરે રામ.’ અનીતિનું ધન આવતાં જ આપણામાં તુમાખી અને અહમ્‌ આવી જાય છે. મૂળ કર્તાને ભૂલીને આપણે જ કર્તાના અભિમાનમાં રાચવા માંડીએ છીએ.

ધનની અને લક્ષ્મીની પૂજા કરવાની જગ્યાએ આપણે તેના પૂજારી થઈ ગયા છીએ. તેણે જ મોટી સમસ્યા સર્જી છે. આપણે એવું ગૌરવ અનુભવીએ છીએ કે ધન અને લક્ષ્મીની પૂજા કરતો ભારત વિશ્વનો એકમાત્ર દેશ છે પણ ખરેખર તો તેના વાસ્તવિક મર્મ અને સંદેશને જાણ્યા વગરની પૂજા દંભ અને મજાક બની જતી હોય તેવું લાગે છે.

ધનતેરસ અને દિવાળીના લક્ષ્મીપૂજન બંનેની પૂજામાં મૂકી શકાય તેવા ધનના માલિક બનીએ. મહેનતના સફેદ નાણાં કમાવવાનો સંતોષ જરૂરી છે પણ તેમાંથી જરૂરિયાદમંદ માટે હાથ છૂટો કરવાનું કલેજું પણ કેળવાય તે જ તહેવારને તર્પણ કહી શકાય.

ધનપ્રાપ્તિ અને તેના વિવેકપૂર્ણ વહીવટનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય ત્યારે જ લક્ષ્મીદેવી રીયા છે તેમ માનવું. આ જ પારદર્શક સંદેશ આ તહેવારમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે.

અને આવે નવું વર્ષ- મારા સપના તારી આંખે સાચા પડતા જાય એને નવું વર્ષ કહેવાય.

હું કંઈપણ ના બોલું તો પણ તરત તને સમજાય એને નવું વર્ષ કહેવાય

ખુલ્લી સવાર જેવું જીવશું કાયમ મસ્ત મજાનું,

પકડાઈ જવાની મજા પડે ને ન કાઢશું કોઈ બહાનું.

લાભ, શુભ ને ચોઘડિયા પણ અંદરથી શરમાય એને નવું વર્ષ કહેવાય.

જીવન એવું જીવશું જાણે સહજ અવતરે પ્રાસ,

વ્હાલ નીતરતા શ્વાસમાં ઘૂંટશું ઈશ્વરનો અહેસાસ.

ટૂંકમાં જીવતરના દિવસો ઉત્સવ થઈ ઉજવાય એને નવું વર્ષ કહેવાય.

* દિવાળીએ આ મીઠાઈઓ ખાવા જેવી ખરી : પ્રેમ/ હાસ્ય / આનંદ / મસ્તી / સંયમ.

નવા વર્ષનો સંદેશ છે તાજગી સભર પ્રેરણા સાથે જીવનમાં પરિવર્તન લાવવાની. એ પ્રભાત નવલું હોય છે. તક ઝડપી લેવા જેવું હોય છે. ભરપુર રીતે જીવન વીતાવવાનો, માણવાનો નિર્ધાર કરવા જેવું હોય છે. મક્કમતાપૂર્વક નકારાત્મકતા તેમજ ફરિયાદ કરવાનું છોડીને કાંઈક બલિદાન લાવતું વલણ અખત્યાર કરવાનું હોય છે.

કોઈ સારા પિતા, સારી માતા, સારો ભાઈ, સારી બહેન, સારો વિદ્યાર્થી, સારો શિક્ષક, સારો કર્મચારી, સારો કામદાર, સારો બોસ.. જે પણ હશે તે વધુ સારો બનવાનો મનોમન કોલ આપે. પોતે પોતાન બાળકો માટે રોલ મોડેલ બનીને જીવીએ તેવું જીવવાનું નક્કી કરે. વર્ષો જૂની બેડીમાં બંધ રાખતી આદતો તોડવાની પ્રતિજ્ઞા કરે આ જ બધું નવા વરસની અંદર કરવાનું છે.

અને તો જ નવું વરસ વીતે સરસ બની શકે.

શું નવા વરસના સંદેશાનો અવાજ આવો ના હોઈ શકે?

 

 

 

(કચ્છ ગુર્જરી ઓક્ટોબર - નવેમ્બર ૨૦૧૯ માસના અંકમાં પ્રકાશિત થયેલ કૃતિ)  

Post your comment

Comments

No one has commented on this page yet.

RSS feed for comments on this page | RSS feed for all comments

KUTCH GURJARI

T : + 91 9322 880 555
E : kutchgurjari@gmail.com

Latest Website Updates