ક્ષમાપના

ક્ષમાપના - લલિત ત્રંબકલાલ શાહ, કાંદિવલી

ક્ષમાપના એ પર્વાધિરાજ પર્યુષણનું એક પ્રાણરૂપ કર્તવ્ય છે. આ પર્વ એ ક્ષમાનું ગાન ગાવાનું પર્વ પણ ગણાય છે. ક્ષમાપના એ માણસના મસ્તકનો મુકુટ બનીને, આંગળીઓની વીંટી બનીને અને હૈયાનો હાર બનીને શોભા આપે એવું તત્વ છે. ઝુકીને જીતવાની કલા અને કાળજામાંથી કટુતા, ક્રૂરતા અને કડવાશ કાઢી નાખવાનો કીમિયો એટલે ક્ષમાપના. ‘ક્ષ’એટલે ક્ષતિ અને મા એટલે માફી. ક્ષતિની માફી માંગવી એટલે ક્ષમા. ક્ષમાપનામાં કેટલી પ્રચંડ શક્તિ સમાયેલી છે એ તો આ ભવે જ સમજી શકાય પણ સમ્યક્‌ પ્રકારે જો ઉત્કૃષ્ટ ભાવથી ક્ષમા માંગવામાં અથવા આપવામાં આવે તો કેવલજ્ઞાન પ્રગટાવાની અમોઘ શક્તિ પણ ક્ષમા ધરાવે છે. ક્ષમા એ વેરનું વિસજર્ન કરી પ્રેમનું સજર્ન કરતી દિવ્ય શક્તિ છે જેમાં માંગનાર યાચક અને આપનાર દાતા છે. જિંદગી પસાર કરતાં પ્રમાદવશ કે મોહવશ થઈને અનેક જીવોના આપણે અપરાધી બનીએ છીએ. ઘણા આત્માઓને દુઃખ અને વેદના પહોંચાડીએ છીએ. ક્યારેક સામા જીવો પણ આપણા અપરાધી બને છે. આ અપરાધોની પરંપરા અગ્નિ શર્મા અને ગુણસેનની જેમ જન્મોજન્મ સુધી ન ચાલે અને આ જન્મમાં પણ આપણને અસમાધિમાં ન રાખે તે માટે જ શાસ્ત્રકાર ભગવંતોએ ઓછામાં ઓછું વરસમાં એકવાર ક્ષમા માગવાની તેમજ આપવાની વાત કરી છે.

ક્ષમા શબ્દ બોલવો સહેલો છે પણ આપવી ખરેખર અઘરી છે. જીવનમાં નમ્રતા આવ્યા વિના અને ઉદારતા પ્રગટ્યા સિવાય સામાને ક્ષમા આપી શકાતી નથી. સાચી ક્ષમાનું આદાનપ્રદાન ત્યારે જ શક્ય બની શકે જ્યારે તેનેના પાયામાં સ્વદોષ દર્શન અને પરગુણદર્શન જેવા બે મહાન સદ્‌ગુણો વિદ્યમાન હોય. જો આપણે અહંકારને અળગો કરીને આપણી ભૂલનું દર્શન અને બીજાના ગુણોનું સ્મરણ કરીને તેનો સ્વીકાર કરશું તો જ મનુષ્ય જીવન સાર્થક થયું ગણાશે. સામાની ભૂલને યાદ રાખવી એ કાયરતા છે જ્યારે ભૂલી જવી એ બહાદુરીનું લક્ષણ છે. ક્ષમા માંગનાર મહાન છે, તેમ ક્ષમા આપનાર પણ મહાન છે. એટલા માટે જ કહ્યું છે કે ક્ષમા વીરસ્ય ભૂષણમ્‌, અર્થાત્‌ ક્ષમા એ જ વીરોનું ભૂષણ છે. ક્ષમા એ જ હૃદયનો ધર્મ છે. આચાર્ય ઉમાસ્વાતિજીએ પણ પ્રશમરતિમાં ક્ષમાને સમતા અમૃત કહ્યું છે. ક્ષમા સંબંધી અનેક દૃષ્ટાંતો શાસ્ત્રમાં મોજુદ છે. કૂરગડુ મુનિ, મેતારજ મુનિ, ઘાણીમાં પીલાતા ૫૦૦ મુનિઓએ પાલક પ્રત્યે દાખવેલી ક્ષમા, મસ્તક પર સગડી મૂકવા દ્વારા મોત લાવતા સસરા, સોમિલ પર ગજસુકુમારના વરસતા હેત, છ-છ મહિના સુધી સતત ઉપસર્ગોની ઝડીઓ વરસાવતા સંગમ પ્રત્યે પ્રભુ વીરે દાખવેલી અદ્‌ભુત ક્ષમા. આવી મહાન વિભૂતિઓ અને પુણ્યપુરુષોના આપણે પણ વારસદાર છીએ. આપણને પણ એ જ ક્ષમા મંજુર છે. જગતના હે જીવો, હું મારા અપરાધોની આપની પાસે ક્ષમા માગું છું. આપ સહુ મને ક્ષમા આપો અને મારા પ્રત્યે જાણતાં કે અજાણતાં તમારામાંથી કોઈના પણ દ્વારા અપરાધ થઈ ગયો હોય તો એ અપરાધોની હું ઉદારદિલે ક્ષમા આપું છું. આવો, અત્યંત કોમળ દિલે મૈત્રીનું ગાણું ગાઈએ. સર્વથા સહુ સુખી થાઓ, પાપ ન કોઈ આચરો, રાગ-દ્વેષથી મુક્ત થઈને, મોક્ષ સુખ સહુ જગાવશે.

 

(કચ્છ ગુર્જરીના ઓગષ્ટ માસના અંકમાં પ્રકાશિત થયેલ કૃતિ)

Post your comment

Comments

  • plenty of fish dating site 14/08/2019 10:46pm (34 days ago)

    I'm not sure exactly why but this site is loading incredibly slow for me.
    Is anyone else having this problem or is it a issue on my end?
    I'll check back later on and see if the problem still exists.

  • plenty of fish 01/08/2019 9:45am (48 days ago)

    It's a shame you don't have a donate button! I'd without a doubt donate to this brilliant blog!
    I guess for now i'll settle for book-marking and adding your
    RSS feed to my Google account. I look forward to new updates and will talk about this website with my Facebook
    group. Talk soon!

  • dating site 01/08/2019 5:30am (48 days ago)

    Hello, i believe that i saw you visited my weblog thus i got here to return the choose?.I'm
    trying to in finding things to enhance my web site!I guess its good
    enough to use some of your concepts!!

  • dating site 31/07/2019 8:27pm (48 days ago)

    Way cool! Some extremely valid points! I appreciate you writing this
    post plus the rest of the website is extremely good.

  • smore.com 26/07/2019 2:20am (54 days ago)

    Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and wished to say that I
    have really enjoyed surfing around your blog posts. In any case I'll
    be subscribing to your feed and I hope you write again very soon! natalielise
    pof

  • Kelstaife 25/07/2019 8:06pm (54 days ago)

    Acticin 30gm Want To Buy Forum Cialis Sans Ordonnance Canadian Overnight <a href=http://cialusa.com>cheapest cialis</a> Comprare Cialis Online Originale

  • Stepamabe 25/07/2019 2:13pm (54 days ago)

    Tadalafil Tablets 10 Mg Amoxicillin Shipping To China <a href=http://genericviabuy.com>buy viagra</a> Coreg Tetracycline For Sale Safest Site

  • natalielise 25/07/2019 5:18am (55 days ago)

    I always emailed this web site post page to all my associates, because
    if like to read it afterward my friends will too. plenty of
    fish natalielise

  • plenty of fish dating site 23/07/2019 7:08am (57 days ago)

    Hi there! I simply would like to give you a huge thumbs up for your great
    info you have got here on this post. I'll be coming back to your web site for more
    soon.

  • how to get help in windows 10 21/07/2019 8:46am (59 days ago)

    I know this website offers quality dependent articles and other
    stuff, is there any other website which presents these kinds of data in quality?

1 2 3 4

RSS feed for comments on this page | RSS feed for all comments

KUTCH GURJARI

T : + 91 9322 880 555
E : kutchgurjari@gmail.com

Latest Website Updates